Prospect Teorisi
Prospect
Teorisi
Neden kayıplar kazançlardan daha ağır hissettiriyor? Yatırımcı psikolojisinin temeli.
İnsanlar rasyonel değil, insandır. Kayıp ile kazancı eşit görmez — kayıplar her zaman daha derin bir iz bırakır.
🧠Prospect Teorisi Nedir?
1979 yılında psikologlar Daniel Kahneman ve Amos Tversky tarafından geliştirilen bu teori, insanların risk altında nasıl karar verdiğini açıklar. Kahneman'a 2002'de Nobel Ekonomi Ödülü kazandırdı.
Klasik ekonomi, insanın her zaman mantıklı kararlar aldığını varsayar. Prospect Teorisi bu boşluğu kapatarak yatırımcı davranışlarını gerçekçi biçimde açıklar.
⚖️Teorinin Temel Kavramları
Bu kaybın psikolojik ağırlığı, 2.000₺ kazanmakla eşdeğerdir. Beyin kaybı tehdit olarak algılar.
Bu kazancın getirdiği mutluluk, 1.000₺ kaybın acısını ancak dengeleyebilir.
Referans Noktası Etkisi
Kararlar mutlak değerlere göre değil, bir referans noktasına göre verilir. Bu nokta genellikle alış fiyatıdır.
Azalan Duyarlılık
İlk 1.000₺ kazanç çok heyecan verici hissettirirken, 10.000₺'dan 11.000₺'ya gitmek neredeyse fark edilmez.
Kayıptan Kaçınma
İnsanlar kaybetmekten kazanmaktan daha çok korkar. Bu yüzden zarar eden pozisyonları tutmaya, kazananları erken satmaya eğilim gösterirler.
📈Yatırımda Nasıl Görünür?
Ahmet hisseyi 50₺'dan aldı → 35₺'ye düştü. Mantıklı karar: satıp zararı kesmek. Ama referans noktası onu esir alır, bekler, hisse 20₺'ye düşer.
Zeynep hisseyi 50₺'dan aldı → 65₺'ye çıktı. Kârı "gerçekleştirmek" için erken sattı. Hisse 90₺'ye çıktı. Kâr güdüsü onu yanılttı.
🎓Yatırımcı Olarak Ne Yapmalısın?
Stop Loss Kullan
Önceden stop loss belirle ve bunu bir kural olarak uygula. Soğukkanlı plan duygulardan korur.
Referans Noktanı Değiştir
Sor: "Bu hisseyi bugün alsaydım alır mıydım?" Cevap hayırsa satmanın zamanı gelmiş olabilir.
Kâr Hedefi Koy
Önceden belirlediğin kâr hedefine ulaşınca satış planı yap. Duygusal kararların önüne geçer.
Portföy Bazında Düşün
Tek tek hisselere değil, tüm portföyüne bak. Bireysel kayıpların acısı azalır.
❓Anladın mı? Test Et
Prospect Teorisi'ne göre hangisi doğrudur?
💡 Temel Mesaj
Piyasada kaybedenler çoğunlukla zekasız değil — duygularına yenik düşmüş insanlardır. Beyinin kayıplara verdiği tepki evrimsel bir refleks. Bu refleksi tanımak, onu yönetmenin ilk adımıdır.